دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

135

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

قواى جنگنده يعنى گرجيان كه احتمالا با افغانها ساخته بوده‌اند ، هنگاميكه وختانگ ششم از كمك به شاه سرباز زد چون هنوز دخالت شاه را به نفع لزگيها فراموش نكرده بود ، خود را از صحنه بيرون كشيدند . سپاهيان ديگرى چون بختياريها تحت فرماندهى قاسم خان ، لرهاى على مردانخان و يا ده هزار نفر قوائى كه تحت سركردگى ملك محمود سيستانى حاكم تون و طبس درحال پيشروى بودند ، توسط افاغنه جلوبر شدند و يا اينكه به ترديد افتادند چون محمود آنها را متقاعد كرده بود كه عملياتشان بيهوده و عبث است . از اواسط ماه ژوئن به بعد در اصفهان قحطى درگرفت . همه تلاشها براى عزل شاه و يا قانع كردن او براى كناره‌گيرى از سلطنت نتيجه‌اى نبخشيد . در پايان ماه اوت ، با اوجگيرى قحطى در شهر و نابودى مردم از گرسنگى و بيمارى ، نوميدى و فلاكت بر سرتاسر شهر چنبره زد . آدمخوارى رونق گرفت و مردگان ديگر دفن نمىشدند و هزاران نفر از مردم به اميد فرار جان خود را از دست دادند . در نهايت خزانه عامره و خاصه خالى شد و مستمرى و حقوق سپاهيان از وجوهى پرداخت شد كه شاه در قبال وثيقه جواهرات سلطنتى از شركت هند شرقى هلنديها و تا حدودى هم از كمپانى هند شرقى انگليس وام گرفته بود . شاه در اواخر اكتبر متقاعد شد كه مقاومت ديگر فايده‌اى ندارد و تسليم محمود گشت . محمود تا 23 اكتبر 1722 م . با شاه ملاقات نكرد . اين ملاقات در صبحگاه همان روز در كاخ فرح‌آباد اتفاق افتاد . شاه كناره‌گيرى خود را از سلطنت اعلام و قدرت را به محمود واگذار كرد و در تأييد اين عمل جقّه تاج جواهرنشان خود را كه نشانهء پادشاهى بود كند و با دست خود به دستار محمود آويخت . محمود دو روز بعد پيروزمندانه وارد اصفهان شد . سلطان حسين كه در موقع ورود به تالاربار عام دربار در طرف چپ محمود راه مىسپرد بار ديگر مجبور شد او را دگرباره جانشين خود اعلام كند و اين زمانى بود كه همه رجال نظامى ، وزرا و اركان دولت حضور داشتند . بازماندگان صفوى استيلاى غلزائيان فترت كوتاهى از تاريخ ايران بود كه با سقوط اشرف پسرعم و جانشين محمود در سال 1730 م . خاتمه يافت . سلسله صفوى با قتل‌عامى كه پيشتر از بازماندگان آنها صورت گرفته بود ، ديگر اهميت خود را از دست داده بود . افاغنه نتوانستند با حملات روسها و تركان بر مناطق ايرانى مقابله كنند و يا ناآراميهائى را كه قبل و بعد از سقوط امپراتورى صفوى ايجاد شده بود ، بخوابانند . آنها براى برگرداندن وحدت ايران كمترين كارى انجام ندادند . آنان